Warsztaty umiejętności społecznych PEERS dla nastolatków w spektrum autyzmu

Pierwszy wystandaryzowany program TUS oparty na latach międzynarodowych doświadczeń i badań naukowych oraz gruntownie zaadaptowany do warunków polskich.

„Warsztaty umiejętności społecznych (w Polsce znane jako TUS-y) są jedną z najpopularniejszych form wspierania dzieci, młodzieży i dorosłych w spektrum autyzmu. Pod pojęciem treningów umiejętności społecznych nie kryje się jednak konkretna metoda ani program terapeutyczny, co sprawia, że przebieg tych zajęć, ich jakość, a co za tym idzie – również skuteczność, są bardzo zróżnicowane.

Dotychczas brakowało programu, który byłby w pełni dostosowany do polskiego kontekstu kulturowego, a zarazem cechował się skutecznością potwierdzoną w badaniach naukowych. Niniejszym podręcznikiem staramy się wypełnić tę lukę.

Polska wersja programu PEERS dla nastolatków jest owocem poszukiwań najlepszego sposobu, w jaki możemy pomóc osobom w spektrum autyzmu, by lepiej rozumiały neurotypowy świat. Prace nad adaptacją trwały 7 lat, w ciągu których przeprowadziliśmy warsztaty PEERS z około 140 młodymi ludźmi, grupy fokusowe z osobami w spektrum autyzmu i ich rodzinami, a także neurotypową młodzieżą, oraz rygorystyczne badania naukowe nad skutecznością programu. Jest to jak dotąd jedyne oddziaływanie psychologiczne dla osób w spektrum autyzmu w Polsce, które przeszło podobny proces.

Mamy nadzieję, że dzięki tej publikacji wielu nastolatków w spektrum autyzmu zdobędzie cenną wiedzę o relacjach społecznych i pewność siebie w ich nawiązywaniu, a w rezultacie zyska nowych znajomych i przyjaciół, z którymi będą mogli dzielić swoje pasje. Wierzymy, że psychologowie, terapeuci i inni specjaliści wspierający na co dzień młodzież i ich rodziny zyskają usystematyzowane, kompletne materiały do prowadzenia warsztatów umiejętności społecznych, a zarazem przekonanie, że ich praktyka jest oparta na dowodach i przyniesie oczekiwane efekty. Chcielibyśmy, aby warsztaty umiejętności społecznych nie kojarzyły się z nudnymi, statycznymi zajęciami, lecz z rzeczywistą i pozytywną zmianą w życiu nastolatka, opartą na empatii i poszanowaniu jego podmiotowości”.

Autorzy polskiej adaptacji: dr Mateusz Płatos i Kinga Wojaczek

Program PEERS powstał z myślą o nastolatkach w spektrum autyzmu w normie intelektualnej, którzy mają trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji koleżeńskich. Po odpowiednich modyfikacjach może też zostać wykorzystany w pracy z:

•  dorosłymi osobami w spektrum autyzmu
• nastolatkami z ADHD lub ze współwystępującymi ADHD i autyzmem (tzw. AuDHD)
• nastolatkami z nabytymi uszkodzeniami mózgu lub mózgowym porażeniem dziecięcym
• młodymi dorosłymi z niepełnosprawnością intelektualną
• nastolatkami bez zaburzeń neurorozwojowych, ale doświadczającymi trudności rówieśniczych oraz objawów lęku społecznego i depresji.

Autorzy:

Elizabeth Laugeson jest licencjonowaną psycholożką kliniczną specjalizującą się w treningu umiejętności społecznych dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i innymi zaburzeniami rozwojowymi. Jest instruktorką kliniczną na Wydziale Psychiatrii i Nauk Biobehawioralnych Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) w Instytucie Semel Neuroscience and Human Behavior oraz Dyrektorką Help Group – UCLA Autism Research Alliance. Dr Laugeson pełni także funkcję Zastępczyni Dyrektora w UCLA Parenting and Children’s Friendship Program oraz Dyrektorki Programu UCLA Early Childhood Clubhouse. Otrzymała doktorat z psychologii na Uniwersytecie Pepperdine w 2004 roku, a w 2007 ukończyła szkolenie podoktoranckie w ramach stypendium badawczego NIH T32 na UCLA. Była kierowniczką oraz współpracowniczką w licznych projektach badawczych nad skutecznością treningu umiejętności społecznych dla dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, niepełnosprawnością intelektualną, spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) oraz zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

Fred Frankel jest profesorem psychologii medycznej na Wydziale Psychiatrii i Nauk Biobehawioralnych Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) w Instytucie Semel Neuroscience and Human Behavior. Jest założycielem i dyrektorem UCLA Parenting and Children’s Friendship Program. Był kierownikiem dwóch projektów finansowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Psychicznego (National Institute of Mental Health – NIMH), dotyczących treningu umiejętności społecznych dla dzieci z ADHD i zaburzeniami ze spektrum autyzmu, współbadaczem w badaniu finansowanym przez Centers for Disease Control and Prevention (CDC) nad treningiem umiejętności społecznych dla dzieci ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) (we współpracy z Mary O’Connor, kierowniczką projektu), a także w interdyscyplinarnym grancie szkoleniowym w zakresie badań nad psychozami dziecięcymi (we współpracy z Peterem Tanguayem, kierownikiem projektu). Jest współbadaczem w grancie finansowanym przez National Institutes of Health (NIH) w ramach Autism Intervention Research Network (we współpracy z Connie Kasari, kierowniczką projektu) oraz w grancie Fundacji Drown dotyczącym profilaktyki nadwagi u dzieci (we współpracy z Wendy Slusser, kierowniczką projektu). Opublikował ponad 46 artykułów recenzowanych na temat autyzmu, ADHD, niepełnosprawności rozwojowych, FASD oraz otyłości dziecięcej. Był recenzentem dla takich czasopism jak Journal of Autism and Developmental Disabilities, Pediatrics, Journal of Abnormal Child Psychology, Child Psychiatry and Human Development oraz Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology.

Autorzy polskiej adaptacji:

Mateusz Płatos jest psychologiem, nauczycielem akademickim, współzałożycielem i członkiem zarządu Stowarzyszenia Innowacji Społecznych „Mary i Max”. Przez wiele lat związany z Wydziałem Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie w 2019 roku obronił doktorat na temat rozumienia przyjaźni przez nastolatków i dorosłych w spektrum autyzmu. Od 2023 roku pracuje jako adiunkt na Wydziale Nauk Społecznych i Behawioralnych Uniwersytetu w Utrechcie (Niderlandy). Naukowo zajmuje się rozwijaniem i badaniem programów terapeutycznych oraz innych form wsparcia dla osób w spektrum autyzmu. Współautor wielu artykułów w międzynarodowych czasopismach naukowych, a także publikacji w języku polskim, m.in. Ogólnopolskiego Spisu Autyzmu (2016) i Neuroróżnorodności na polskich uczelniach (2024). W 2018 roku przebywał na stypendium na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles, gdzie ukończył szkolenia certyfikujące z programów PEERS dla nastolatków oraz PEERS dla młodych dorosłych. Kierował projektem adaptacji i badań nad skutecznością warsztatów PEERS w Polsce.

Kinga Wojaczek jest działaczką społeczną i psycholożką, prezeską i współzałożycielką Stowarzyszenia Innowacji Społecznych „Mary i Max”. Od 2012 roku projektuje, bada i wdraża innowacje wspierające osoby w spektrum autyzmu w Polsce. Jest autorką programu Autilius Wspólna Uwaga, a także współtwórczynią i koordynatorką Wolontariatu Koleżeńskiego „Mary i Max” oraz programu dla szkół podstawowych Tutoring Koleżeński. Znajomy (na) start. Od początku zaangażowana w adaptację i wdrożenie warsztatów umiejętności społecznych PEERS. Pełni funkcje doradcze i społeczne jako przewodnicząca Społecznej Rady ds. Osób Niepełnosprawnych m.st. Warszawy oraz członkini Prezydium Branżowej Komisji Dialogu Społecznego ds. Niepełnosprawności przy Biurze Pomocy i Projektów Społecznych Urzędu m.st. Warszawy. Działa na pograniczu badań i praktyki – przez wiele lat była związana z Wydziałem Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jest współautorką licznych publikacji naukowych dotyczących wsparcia społecznego i terapii osób w spektrum autyzmu.